This is the 3rd article of the series 'Biodiversity of Homegardens' published on 28.06.2021 on Vidusara. The article features Spotted Dove which is a common bird in the home gardens with an introduction to the upcoming topics through the series.
සති කීපයක ට පෙර පළවූ ලෙසම ගෙවත්තේ හා ඒ අවට දැකගත හැකි ජිවීන් ගේ විවිධත්වය අපි හිතනවාට වඩා ඉතාමත් ඉහළයි. කුරුල්ලන්, සමනළුන්, බත් කුරන්, ලේනුන්, උරගයින්, උභය ජිවීන්, කුහුබුවන් මෙන් ම ඇසට නොපෙනෙන පාංශු ජිවීන් විශාල ප්රමාණයක් සාමාන්ය ගෙවත්ත ක දී හමුවේ. ස්වභාවික වැඩෙන ශාක මෙන්ම බොහෝ කලකට ඉහත දී මෙරටට හදුන්වා දුන්, දැන් අපේම වී ඇති ශාක බොහොමයක් ද අපේ ගෙවත්තේ දැකගත හැකියි.
එහෙත් අප අවට ම ගැවසෙන මේ ජිවීන් පිළිබද බොහෝවිට අපේ අවධානයක් යොමු නොවේ. වෙනත් වැඩකටයුතු වලට මුලිකත්වය දී ඉතිරි වන කාලය ත් අප අවට පරිසරය ත් සමග මුහු වනවා වෙනුවට රූපවාහිනිය, පරිගණකය හෝ දුරකථනය වැනි මෙවලමක් ඉදිරියේ ඇලී ගැලී සිටීමට අපි අද ඇබ්බැහි වෙලා.
මීට එක් හේතුවක් වනුයේ අපි හැමදා ම දකින ජිවීන් ගේ අපුර්වත්වය නොදැන සිටීමයි. ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ ලිපි පෙළ සෑම සතියක දී ම ඔබ වෙත ගෙන එන්නේ, ඔබේ ගෙවත්තේ සහ අවට දැකගත හැකි ජීවියකු ගේ රසවත් තොරතුරු, විද්යාත්මක පසුබිමත් සහිතව ඉදිරිපත් කිරීම අරමුණු කරගනිමිනි.
මෙම ලිපි පෙළ කපා වෙනමම පොතක අලවා ගන්නා ලෙසත් අපි ඔබට යෝජනා කරන්නෙමු. කොපි පොතක් හෝ පරණ දිනපොතක් දෙකට බෙදා පළමු කොටස මෙම ලිපි පෙළ ඇලවිමටත්, ඉතිරි කොටස ඔබගේ ගෙවත්තේ දකින ජිවීන් ගේ ලැයිස්තුව ක් සැදීමට මෙන්ම විශේෂ නිරීක්ෂණයන් සටහන් කිරීමටත් ප්රයෝජනයට ගැනීමට පුළුවන.
සතියේ ජීවියා ගේ රූපය වෙනම ම කපා, අලවා ගැනීමට හැකි ලෙස අගල් 2 X 2 කොටුවක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන්නේ, මුළු ලිපියම නොවුනත් එම කුඩා රූපය පොතක් ලෙස සකසා ගැනීමට හැකි වන ලෙසිනි. එවිට ඔබ මීට කළින් නොදුටු ජීවියකු ගෙවත්තේ දී දුටුවහොත්, එම ජීවියා හදුනා ගැනීමට පසු කාලයක දී එම කුඩා පොත ගෙවත්තේ සුලබ ජිවින් හදුනා ගැනීමේ අත් පොතක් (guide book) ලෙස භාවිතා කිරීමට හැකිවනු ඇත.
ඔබගේ ගෙවත්ත ජීවයෙන් පුරවාලන අලංකාර කුරුල්ලන් හදුනාගන්නා ආකාරයත්, ඔවුන් පිළිබද රසවත් තොරතුරුත් ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ තුළින් මුලින් ම ඔබට ගෙන එන්නෙමු. ඔබගේ ගෙවත්තේ දී විශේෂ නිරීක්ෂණයක් කලොත් හෝ ඔබ නොදන්නා කුරුල්ලෙකු හදුනා ගැනීමට උදව් අවශ්ය නම් gardenbirdwatch.srilanka@gmail.com විද්යුත් තැපෑල මගින් අප සමග සම්බන්ධ විය හැකිය. ජායාරූපයක් එවීමට හැකි වෙතොත් මෙම හදුනා ගැනීම පහසු වේ.
(ජෛව විවිධත්වය නිරීක්ෂණය කරනවාට අමතරව, ඩෙංගු වසංගතයක් වූ මේ කාලයේ මදුරුවන් බෝ වන තැන් ඔබගේ ගෙවත්තේ තිබේ දැයි සොයා ගැනීමටත් ගෙවත්ත ගැන අවධානයෙන් සිටීමෙන් සොයා ගත හැකිය. ඒ නිසා කොහොමටත් ඔබෙගේ ගෙවත්ත පිළිබද අවධානය යොමු කිරීමට මේ කාලයයි - හැබැයි එළියේ කාලය ගත කරද්දී මදුරුවන් ගෙන් ප්රවේසම් වෙන්න)
හින්දි චිත්රපටවල මෙන්ම ඒවා කොපි කර හැදූ සිංහල චිට්රපටවලත් ගීයක් ගයමින් තම පෙම්වතිය වටා නටන ආදරවන්තයන් ඔබත් දැක ඇතිවාට සැක නැත. සින්දු කියමින් පෙම්වතියට සමීප වන දසුන් මෙන් ම, ඈත සිට එක පිම්මේ ඇය වෙත දිව එන දසුන් ද මේ ගීත වල නිතර දකින්නට ලැබේ. මේ හා සමාන දසුනක් ඔබගේ ගෙවත්තේ සජීවීව ම ඉද හිට බලා ගත හැකි බව ඔබ දැන සිටියේ ද..? අපේ ගෙවත්තේ රගන මේ දර්ශන වල නළුවන් අළු කොබෙයියන් ය.
සුවැදි සමයේ දි (breeding season) ඉහල අහසට පියඹන පිරිමි අලු කොබෙයියා, එක්වර පහත ට පාවී එන්නේ පියාපත් විදහාගෙනය. ගැහැනු අලු කොබෙයියා වටා ඔලුව නවා ගෙන බෙල්ලේ පිහාටු පුප්පා ගෙන නාද කරමින් අනග රැගුමක් නටන අයුරු ද ශබ්ද නගමින් සෙමි සෙමින් තම පෙම්වතිය වෙත ලගා වෙන අයුරුත් අළු කොබෙයියන් යුවල දෙස අවධානයෙන් බලා සිටිය හොත් දැක ගත් හැකි වනු ඇත. සාමාන්යයෙන් යුවලක් ලෙස ගැවසෙන අළු කොබෙයියා චිත්රපට වල රගන නළු නිළියන් විසින් කරනා රැවටීමක් මෙන් නොව, නියම ආදරවන්තයන් ලෙස එකිනෙකාට ලැදියාවෙන් දිවිය පුරාම එක්ව සිටින බව පැවසේ.
‘ලොවෙන් එකෙක් එක දෙයකට වේ සමත’ යැයි කියමන අලුකොබෙයියන් ට අදාළ වෙන්නේ, ප්රේමාන්විත රන්ගනය ට දක්ශ කුරුල්ලෙකු වුවත් අලු කොබෙයියා කැදැලි තැනීමට අදක්ශයෙකි වීම නිසාය. කෝටු කීපයක් අපිලිවෙලට තබා අටවා ගන්නා කැදැල්ලෙන් බිත්තර මෙන් ම කුඩා පැටවුන් ද එලියට වැටුනු අවස්තා බොහෝ විට වාර්තා වේ. ගසක අතු අතර මෙන්ම ඉදහිට ගෙදර ක ආවරණය වූ ස්ථානවල ද අළු කොබෙයියා කැදලි තනයි. පෙබරවාරි - ජුනි සහ අගෝස්තු-සැප්තැම්බර මාස වලදී බොහෝ විට කැදලි තනන නමුන්, අලුකොබෙයියා ගේ සුවැදී සමය අවුරුද්ද මුළුල්ලේම පහේ පැතිර තිබේ. අටවා ගත් කැදැල්ලේ සුදු පැහැ බිත්තර 2ක් සාමාන්යයෙන් දමයි. බිහිවන පැටවුන් පුළුන් ගොඩක් සේ අතු මත ලැගුම් ගෙන සිටින අයුරු දැක ගත හැකි නමුත්, ඔවුන් අල්ලා බැලීමට උත්සාහ නොකළ යුතුය.
ඉන්ග්රීසි යෙන් Spotted Dove ලෙස ද විද්යාත්මකව Spilopelia chinensis ලෙසද හැදින්වෙන අලු කොබෙයියා, Columbidae නම් පරෙවියන් අයත් වන කුලයට අයත්ය. ගෙල,පිටුපස දාම් ලෑල්ලක මෙන් සුදු/කලු කොටු සිටින සේ පිහටු සැකසී තිබේ. වියළි කලාපයේදී නිල්වන් අළු පැහැයේ සිට තෙත් කලාපයේදී අළුවන් දුඹුරු පැහැය දක්වා ගතේ වෙනස්කම් පෙන්වන බව ‘සිරිලක් කුරුල්ලෝ’ කුරුළු අත්පොත පෙන්වා දෙයි.
අලු කොබෙයියා ධාන්ය වර්ග අහුලා කෑමට ප්රිය කරන අතර මෙම ආහාර පුරුද්ද නිසා බොහෝ විට බිම කාලය ගත කරයි. ආහාර බහුල තැන් වල කුඩා කණ්ඩායම් ලෙස ද දක්නට ලැබේ. ගෙවතු වල තබන කුරුළු ආහාර මේසයේ ඇති බත් වැනි ආහාර ගැනීම ද සමහර විට සිදු කරයි.
ලංකාව පුරාම පැතිරීමක් පෙන්වන මේ පක්ෂියා ගේ නිජභූමිය ලෙස ඉන්දියානු උප මහද්වීපය හා ගිනිකොණදිග ආසියාවේ රටවල් සැළකේ. කෙසේ වෙතත් තම නිජභූමියට අමතරව වෙනත් රටවලට ද අළු කොබෙය්යා පැතිර ඇත්තේ සුරතල් සතුන් ලෙස ඒ රට වලට ගිය අළු කොබෙයියන් නිදහස් වීමෙන් පසු එම රටවල පරිසරයට අනුගත වීමට ඇති හැකියාව නිසාය. මෙවන් අලුකොබෙයි ගහණයන් ඇමරිකාවේ හවායි / කැලිෆෝර්නියා, මුරුසිය, ඕස්ට්රේලියාව, නව සීලන්තය වැනි රටවලදී හමුවන බව සටහන් වේ.
VIDEO
1860 දී ඔස්ට්රේලියාවේ මෙල්බර්න් ප්රදේශයේදී හදුන්වාදුන් අළු කොබෙයියා, මේ වනවිට එහි දේශීය කොබෙයියන් ටත් වඩා පැතිරීමක් දැන් පෙන්වන බව ඔස්ට්රේලියානු කුරුළු සංරක්ෂණ සංගමය පවසයි. ඇමෙරිකානු කුරුළු සංරක්ෂණ සංගමය පවසන්නේ 1917 දී කැලිෆෝර්නියා ප්රදේශයේදී මුදා හැරී අළු කොබෙයියා දැන් තවත් ප්රදේශවලට පැතිර ඇති බවයි. අළු කොබෙයියා නව සිලන්තයට හදුන්වා දී ඇත්තේ 1920 දීය.
තවමත් හොද ගහණයක් පෙන්වන අළු කොබෙයියා දක්වෙනෙනේ තර්ජනයට ලක් නොවුණු කුරුල්ලෙකු ලෙසයි. එහෙත් අපි නොදැනුවත්වම හැමදාම දකින්නට හැකි කුරුල්ලෙකුත් වද වී යාමට ඉඩ තිබේ. මීට හොදම නිදසුන ඇමෙරිකාවේ කලකට ඉහත ඉතාමත් බහුවල සිටි passenger pigeon නම් පරෙවි විශේෂයයි. ඉතා විශාල රංචු ලෙස සිටි මෙම පරෙවියා 1914 දී මෙලොවින් වදවී ගියේ, අද සුලබව සිටින සතුන් ගැන පවා අවධානයෙන් සිටීමේ වැදගත් කම ඉස්මතු කරමිනි.
වනාන්තරවලත් සුලබව අසන්න ට ලැබෙන අලු කොබෙයියා ගේ හඩ, ස්වභාවික සිරියාව අපේ ම ගෙවත්තට ම රැගෙන එයි. අළු කොබෙයියන් ඔබේ ගෙවත්ත ටත් පැමිණේදැයි අදම සොයා බලන්න.
ඉදිරි සතිවල දී නීල බට ගොයා (Green Imperial Pigeon), ගෘහාශ්රිත පරෙවියා (Feral Pigeon) පිලිබදව කියවමු. ඔබේ ගෙවත්තේ හා අවට මේ කුරුල්ලන් දක්නට සිටිනම්, gardenbirdwatch.srilanka@gmail.com හරහා ඔබගේ නිරීක්ෂණයන් අප වෙත ලියා එවන්න.
